Problemy i procesy decyzyjne Wspomaganie decyzji: główni uczestnicy i rola modeli Modele i rzeczywistość Proponowana definicja Sztuka wykroju Zakres problemowy Model jako reprezentacja Wspomaganie decyzji Proponowana definicja Komu pomagać? Kto ma pomagać? Obecność osób trzecich Wspomaganie i neutralność Wspomaganie i obiektywność Problemy i przykłady ilustracyjne Problemy planowania przestrzennego Problemy rozwoju kraju lub regionu Problemy reklamy Problemy badań i rozwoju Problemy eksploatacji Problemy naboru Problemy produkcyjne Fazy i opcje postępowania wspomagającego podejmowanie decyzji (zarys proponowanej metodologii) Kilka pojęć pomocniczych Preliminaria Faza studium i stan zaawansowania procesu decyzyjnego Proponowana metodologia Poziom I: przedmiot decyzji i sens zalecenia lub udziału (por. część 1) Poziom II: analiza konsekwencji i opracowanie kryteriów (por. część 2) Poziom III: modelowanie preferencji globalnych i koncepcje agregacji ocen (por. część 3) Poziom IV: procedury badawcze i opracowanie zalecenia (por. część 3) Uwagi na temat proponowanej metodologii Warianty i przedmiot podejmowania decyzji Pojęcie wariantu Definicja i pierwsze przykłady Koncepcja globalna i koncepcja cząstkowa: problemy identyfikacji Zbiór A wariantów potencjalnych Granica między możliwym a niemożliwym Problematyki i kierunki wspomagania decyzji Cztery problematyki wzorcowe Problematyka wyboru P α : wspomaganie wyboru „najlepszego" wariantu lub wspomaganie opracowania procedury selekcji Problematyka sortowania P β: wspomaganie sortowania wariantów we¬dług norm lub wspomaganie opracowania procedury przydziału Problematyka porządkowania P γ: wspomaganie porządkowania warian¬tów według malejącej preferencji lub wspomaganie opracowania proce¬dury klasyfikacji Problematyka opisu Pδ: wspomaganie opisu wariantów i (lub) ich kon¬sekwencji w sposób systematyczny i sformalizowany lub wspomaganie opracowania procedury poznawczej Uwagi na temat warunków wyboru problematyki Oferta możliwości i czynniki wpływające na wybór Różne możliwe przypadki Preferencje, równoważność, nieporównywalność: relacje binarne i podstawowe struktury Ogólnie o modelowaniu preferencji - podstawowe pojęcia Cztery podstawowe sytuacje preferencyjne Trzy przykłady wprowadzające Sytuacje podstawowe i aksjomat ograniczonej porównywalności Modelowanie za pomocą relacji binarnych: relacyjny system preferencji Notacja i terminologia Systemy relacyjne preferencji, a aksjomat ograniczonej porównywalności Relacje nieporównywalności i słabej preferencji Przechodniość podstawowych relacji binarnych Zgrupowanie sytuacji i odpowiednie relacje binarne Preferencja i brak preferencji: idealny system relacyjny preferencji Przypuszczenie preferencji, K-preferencja, system relacyjny podstawowy przewyższania Pokrewieństwo wprowadzonych relacji z innymi możliwymi relacjami Główne struktury i reprezentacje funkcyjne Reprezentacja graficzna i przykład systemu relacyjnego preferencji Symbolika teorii grafów Nowy przykład: preferencje mera Podstawowe struktury związane z s.r.p. wykluczającymi nieporównywalność (R=0) S.r.p. z jedną relacją Przypadek s.r.p. z dwiema relacjami Przypadek s.r.p. z trzema lub więcej relacjami Podstawowe struktury związane z s.r.p. akceptującymi nieporównywalność (R≠0) Struktura preporządku częściowego Inne struktury s.r.p. postaci (R, T, V) Od preferencji do odstępów preferencji i ich porównywania Odstępy preferencji lub mutacje i ich porównywanie Porównywanie wariantów i modelowanie ich konsekwencji Konsekwencje wariantu, wymiary i wskaźniki stanu Chmura konsekwencji Konsekwencje elementarne Uwagi ogólne o modelowaniu chmury konsekwencji v(a) Przykłady i rozważania praktyczne Skale i wymiary Metodologiczny punkt widzenia: definicje i przykłady Typowe skale i rozważania praktyczne Wskaźniki stanu i widmo konsekwencji Ocena wariantu: wskaźniki rozproszenia do modelowania niedokładności, niepewności i nieokreśloności Słaba znajomość i niewystarczalność wskaźnika stanu Progi rozproszenia Progi rozproszenia wewnątrzpochodne i zewnątrzpochodne Progi rozproszenia i wskaźniki rozproszenia Własności wewnątrzpochodnych progów rozproszenia Wskaźniki modulowanego rozproszenia (lub wskaźniki modulacji) Przypadek, w którym opis skutku czynników rozpraszających wynika bezpo¬średnio z subiektywnych opinii umożliwiających modulowanie ważności lub wia¬rygodności stanów Przypadek, w którym skutek czynników rozpraszających określa się na pod¬stawie obiektywnych obserwacji umożliwiających modulowanie ważności lub wiarygodności stanów w kategoriach jakościowych Przypadek, w którym skutek czynników rozpraszających jest określony przez rozkład pewnej wielkości nielosowej, umożliwiający modulowanie ważności lub wiarygodności stanów w kategoriach ilościowych Przypadek, w którym skutek czynników rozpraszających można scharaktery¬zować za pomocą rozkładu prawdopodobieństwa, umożliwiającego modulowa¬nie ważności lub wiarygodności stanów w kategoriach ilościowych Ogólna postać wskaźników modulacji: modulacja porządkowa i modulacja addytywna Inne wskaźniki rozproszenia: wskaźnik rozproszenia referencyjnego Ocena wariantu Porównywanie wariantów i konstruowanie kryteriów Pojęcie kryterium Kryteria i funkcje: uwagi ogólne Definicja i uwagi podstawowe Od modelowania konsekwencji wariantów do opracowania kryteriów Funkcja kryterialna naturalnie związana z wymiarem i w przypadku punktowego wskaźnika stanu γ Kryteria zazwyczaj związane z wymiarem i w przypadku niepunktowego wskaźnika stanu γ Wypunktowanie w wymiarze i Rozszczepienie wymiaru i Funkcja kryterialna uwzględniająca podzbiór wymiarów Kryteria prawdziwe, quasi-kryteria, prekryteria, pseudokryteria Kryterium prawdziwe i zdolność dyskryminacyjna kryterium Progi dyskryminacji: równoważność i preferencja Pseudokryteria, quasi-kryteria, prekryteria Sposób określania progów równoważności i preferencji Gradacje i miary Porównywanie odstępów preferencji według osi znaczenia kryterium g Gradacja i kryteria gradualne Współmierność odstępów preferencji względem osi znaczenia kryterium g: miary Kryteria użyteczności oczekiwanej von Neumanna i współmierność odstępów preferencji oparta na porównywaniu loterii Podstawy aksjomatyczne Czy kryterium oczekiwanej użyteczności jest miarą? Spójna rodzina kryteriów i wspomaganie decyzji w ramach problematyki opisu Pojęcie spójnej rodziny kryteriów Tablica ocen Podejście deskryptywne, czy konstruktywne? Problemy zależności między kryteriami Podejście deskryptywne i podejście konstruktywne Zależności wynikające z powiązań strukturalnych lub statystycznych między składowymi różnych kryteriów Zależności wynikające z systemu wartości wiążącego preferencje względem osi znaczenia pewnych kryteriów z aspektami konsekwencji, które są względem nich zewnętrzne (zaprzeczenie rozumowania typu „wszystkie rzeczy skądinąd równe") Dlaczego wiele kryteriów, a nie jedno? Modelowanie preferencji globalnych: trzy koncepcje agregacji umożliwiające wyjście poza problematykę opisu Koncepcja agregacji Problem agregacji ocen Koncepcja agregacji i jej opcje składowe Koncepcja z pojedynczym kryterium syntetycznym usuwająca całą nieporównywalność (lub koncepcja agregacji 1) Typowe funkcje agregacji Koncepcja syntetycznego przewyższania akceptująca nieporównywalność (lub koncepcja agregacji 2) Typowe testy naprzewyższanie Koncepcja lokalnej oceny dialogowej z iteracjami typu prób i błędów (lub koncepcja agregacji 3) Typowe protokoły dialogu Wspomaganie podejmowania decyzji w ramach problematyk wyboru, sortowania i porządkowania: omówienie kilku specyficznych problemów Problem wyboru koncepcji agregacji Problemy z wariantami zależnymi Problemy z wieloma scenariuszami Problemy z konfliktowymi systemami wartości Problemy ze strategicznymi wahaniami Problemy ze źle określonym zbiorem wariantów i trudnymi ocenami