GERONTOLOGIA Charakterystyka procesu starzenia się Aspekt biologiczny - Janusz Witowski Starzenie się a choroba Starzenie się a czas życia Starzenie się w aspekcie genetycznym i ewolucyjnym Teorie objaśniające mechanizm starzenia się Progeria Starzenie się komórek Starzenie się a nowotwory Restrykcja kaloryczna Aspekt psychologiczny - Anna Izabela Brzezińska Podział okresu późnej dorosłości na etapy Czynniki wpływające na poczucie jakości życia w okresie późnej dorosłości Zmiany w sferze poznawczej Zmiany w sferze emocjonalnej Zmiany w sferze społecznej Religijność i sfera duchowa Kryzys tożsamości w późnym okresie dorosłości Nieuniknione doświadczenia utraty Społeczne źródła zagrożeń rozwoju w okresie późnej dorosłości Rola rodziny w podtrzymaniu wysokiej jakości życia osób starszych Aspekt socjoekonomiczny - Piotr Błędowski Populacja osób starszych w Polsce - cechy charakterystyczne Osoby starsze w rodzinie i społeczeństwie Ekonomiczne konsekwencje demograficznego starzenia się ludności Pozycja ludzi starszych na rynku pracy Starzenie się ludności jako proces demograficzny - Piotr Szukalski Zmiany narządowe towarzyszące procesowi starzenia się - Barbara Bień Następstwa starzenia się na poziomie narządowym Układ krążenia Układ nerwowy Narządy zmysłów Układ kostno-stawowy Układ pokarmowy Układ moczowy Układ hormonalny Układ immunologiczny Układ oddechowy Następstwa starzenia się na poziomie organizmu Problemy psychospołeczne osób w starszym wieku - Hanna Kachaniuk Osamotnienie i samotność Przeżywanie żałoby Agresja i przemoc jako następstwo poczucia zagrożenia i bezradności Strategie adaptacji do starości Wydłużenie aktywności zawodowej Alkoholizm Promocja zdrowia wobec osób w wieku podeszłym - Maria Biskupska Mity i prawdziwe determinanty dotyczące procesu starzenia się Aktywne starzenie się Działania na rzecz aktywnego starzenia się Zastosowanie modeli pielęgnowania w opiece nad pacjentem w wieku podeszłym - Dorota Talarska Model aktywności życiowych Analiza stanu pacjenta z wykorzystaniem modelu aktywności życiowych SPECYFIKA CHOROBOWOŚCI U STARSZYCH PACJENTÓW Typowe cechy medycyny geriatrycznej - Katarzyna Wieczorowska-Tobis Hipotonia ortostatyczna Frailty - zespół kruchości/zespół słabości Analiza sprawności funkcjonalnej pacjenta geriatrycznego. Rola pielęgniarki w zespole geriatrycznym - Ewa Borowiak, Tomasz Kostka Odrębności przebiegu wybranych stanów patologicznych w starości Układ nerwowy Choroba Parkinsona - Tadeusz Andrzej Mendel Udar mózgu - Tadeusz Andrzej Mendel Specyfika postępowania pielęgniarskiego w wybranych stanach patologicznych układu nerwowego - Halina Trzeciak Układ krążenia Niewydolność serca - Jolanta Życzkowska Choroba niedokrwienna serca w wieku podeszłym - Anna Skalska Nadciśnienie tętnicze w wieku podeszłym - Barbara Gryglewska Miażdżyca - Barbara Gryglewska Zaburzenia rytmu serca u chorych w starszym wieku - Dariusz Kozłowski Specyfika postępowania pielęgniarskiego w wybranych zaburzeniach układu krążenia - Lucyna Płaszewska-Żywko Układ oddechowy - Ewa Pisarczyk-Bogacka, Krystyna Misiak, Zbigniew Machaj, Izabela Wróblewska Zapalenia płuc Choroby obturacyjne Specyfika postępowania pielęgniarskiego w wybranych stanach patologicznych układu oddechowego Układ pokarmowy - Jan Szewieczek, Ewa Nowakowska-Duława Choroba wrzodowa Zaparcie Biegunka Specyfika postępowania pielęgniarskiego w wybranych chorobach układu pokarmowego - Elżbieta Kopczyńska Układ endokrynologiczny Cukrzyca - Jarosław Derejczyk, Katarzyna Wieczorowska-Tobis Choroby tarczycy - Katarzyna Wieczorowska-Tobis Specyfika postępowania pielęgniarskiego w wybranych stanach patologicznych układu endokrynologicznego - Joanna Stanisławska, Elżbieta Drozd-Gajdus Układ moczowy Zakażenia układu moczowego - Michał Ciszek, Leszek Paczek Odwodnienie - Michał Ciszek, Leszek Paczek Specyfika postępowania pielęgniarskiego w wybranych chorobach układu moczowego - Łukasz Czyżewski, Anna Kraszczyńska Układ ruchu Osteoporoza - Krzysztof Galus Choroba zwyrodnieniowa stawów - Włodzimierz Samborski Reumatoidalne zapalenie stawów - Włodzimierz Samborski Specyfika postępowania pielęgniarskiego w wybranych patologiach układu ruchu - Grażyna haczyk Opieka nad pacjentem po endoprotezoplastyce stawów - Aleksandra Zielińska Wybrane wielkie zespoły geriatryczne Nietrzymanie moczu i stolca -Arkadiusz Styszyński, Urszula Kwapisz Nietrzymanie moczu Nietrzymanie stolca Upadki i zaburzenia lokomocji - Kornelia Kedziora-Kornatowska, Monika Biercewicz Przyczyny upadków Konsekwencje upadków Profilaktyka upadków Otępienie -Alicja Klich-Raczka Choroba Alzheimera Rozpoznawanie otępień Leczenie otępień Pielęgnowanie chorych z otępieniem Depresja - Tadeusz Parnowski Psychoedukacja, psychoterapia i opieka pielęgniarska jako działania optymalizujące funkcjonowanie społeczne osób starszych z zaburzeniami psychicznymi - Krystyna Górna, Katarzyna Gołębiewska Psychoedukacja Psychoterapia Opieka pielęgniarska Czynniki wpływające na przebieg działań opiekuńczo-pielęgnacyjnych wobec osób w wieku podeszłym Specyfika czynności pielęgnacyjno-higienicznych wobec osób starszych - Maria Stachowska, Magdalena Strugała Specyficzne problemy wynikające ze sprawowania opieki w warunkach domowych - Halina Doroszkiewicz Uwarunkowania zapotrzebowania na opiekę nad osobami starszymi Zmiany w rodzinie a możliwości zapewnienia opieki osobom starszym w warunkach domowych Problemy opieki w warunkach domowych na przykładzie osoby starszej z otępieniem Komunikacja ze starszym pacjentem z uwzględnieniem zaburzeń wzroku i słuchu oraz zaburzeń funkcji poznawczych - Magdalena Strugała Komunikowanie się z osobą starszą o upośledzonym wzroku Komunikowanie się z osobą starszą z zaburzeniami słuchu Komunikowanie się z osobą starszą z zaburzeniami poznawczymi Komunikowanie się z pacjentem z afazją Pielęgnowanie skóry u osób w podeszłym wieku - Irena Blenke-Krysiak Ochrona przed czynnikami niekorzystnymi dla skóry Wspomaganie osłabionych funkcji skóry Higiena ciała Przywracanie nawilżenia skóry Odleżyny - Irena Blenke-Krysiak Zapobieganie odleżynom Wystąpienie odleżyny - postępowanie Powikłania ran odleżynowych Owrzodzenia podudzi - Zyta Beata Wojszel Etiologia owrzodzeń podudzi Leczenie owrzodzeń podudzi Profilaktyka owrzodzeń podudzi Delirium - Andrzej Jóźwiak Pacjent dializowany - Beata Hornik, Jan Duława Hemodializa Dializa otrzewnowa Pacjent ze stomią - Elżbieta Kopczyńska, Lech Cierpka Eliminacja i profilaktyka bólu w starości - Hanna Kachaniuk Diagnostyka bólu Profilaktyka i leczenie bólu Wybrane aspekty żywienia osób starszych Zasady odżywiania w starszym wieku - Marian Grzymisławski Niedożywienie - Zyta Beata Wojszel Otyłość - Marian Grzymisławski, Katarzyna Wieczorowska-Tobis Opieka nad pacjentem starszym w okresie okołooperacyjnym - Beata Skokowska Wiek jako czynnik ryzyka leczenia operacyjnego Przedoperacyjna ocena i postępowanie okołooperacyjne Nadzór i monitorowanie w okresie pooperacyjnym Zasady usprawniania starszych pacjentów - Tomasz Kostka Kinezyterapia Inne metody usprawniania Rehabilitacja w chorobach układu krążenia Rehabilitacja w chorobach układu ruchu Zapobieganie hipokinezji Inne specyficzne problemy usprawniania osób starszych Jakość życia osób starszych - Krystyna Górna, Krystyna Jaracz Specyfika jakości życia osób starszych Zasady medycyny paliatywnej w odniesieniu do pacjentów starszych Zasady postępowania ze starszym pacjentem w terminalnej fazie choroby -Maria Stachowska Podstawowe zasady farmakoterapii geriatrycznej - Agnieszka Neumann-Podczaska, Katarzyna Wieczorowska-Tobis Rola personelu pielęgniarskiego w ograniczaniu błędów popełnianych przez pacjentów w czasie pobierania leków Niepodatność pacjenta na zalecenia dotyczące leczenia Opieka stomatologiczna nad starszym pacjentem Rola pielęgniarki w sprawowaniu opieki - Magdalena Strugała Interpretacja istotnych dla pielęgnacji objawów i wyników badań u chorych w starszym wieku - Jarosław Derejczyk ORGANIZACJA OPIEKI NAD STARSZYM PACJENTEM Formy opieki nad starszym pacjentem stosowane w Polsce Podstawowa opieka zdrowotna - Maria Stachowska, Marlena Szewczyczak Pielęgniarska opieka długoterminowa Wybrane formy opieki instytucjonalnej nad starszym pacjentem - Hanna Kachaniuk Wybrane europejskie modele opieki geriatrycznej - Dorota Talarska Telemedyczna opieka geriatryczna - Aleksandra Suwalska Przykłady zastosowania technologii w opiece zdrowotnej